اسباب نزول سوره: اخلاص(قل هو الله).

سورة اخلاص

این سوره مکی و 4 آیه است

اسباب نزول سوره: 

1229- ترمذی، حاکم و ابن خزیمه از طریق ابوعالیه از ابی بن کعب t روایت کرده اند: مشرکان به پیامبر گفتند: اصل و تبار خدایت را برای ما بیان کن. پس خداوند سوره را نازل کرد^([2]).

1230- طبرانی و ابن جریر مانند این حدیث را از جابر بن عبدالله روایت کرده اند^([3]).

و از این روایت معلوم می‌شود که سوره مکی است.

1231- ابن ابوحاتم از ابن عباس ب روایت کرده است: عده‌ای از یهود به اتفاق کعب بن اشرف و حیی بن اخطب خدمت پیامبر آمدند و گفتند: ای محمد! خدایت را برای ما توصیف کن، پس خدای بزرگ سورة اخلاص را نازل کرد^([4]).

1232- و ابن جریر از قتاده روایت کرده است^([5]).

1233- و ابن منذر از سعید بن جبیر مانند این روایت را نقل کرده است^([6]).

و از این روایت معلوم می‌شود سوره مدنی است.

1234- ک: ابن جریر از ابوعالیه روایت کرده است: رهبران احزاب در غزوة خندق به پیامبر خدا گفتند: اصل و تبار پروردگارت را برای ما بیان کن، پس جبرئیل u این سوره را به محضر پیامبر خدا آورد^([7]).

مراد از مشرکان در حدیث ابی بن کعب همان کسانی هستند که در جنگ احزاب بر ضد مسلمانان صف‌آرایی داشتند. در نتیجه معلوم می‌شود این سوره مدنی است. همان طور که حدیث ابن عباس هم بر مدنی بودن سوره دلالت دارد. در این صورت تعارضی بین دو حدیث وجود ندارد.

1235- لیکن ابوشیخ در کتاب «عظمه» از طریق ابان از انس t روایت کرده است: یهود خیبر به حضور پیامبر اکرم r آمدند و گفتند: ای ابوالقاسم، خدا فرشتگان را از نور، آدم را از گل و لای بویناک، ابلیس را از شعلة آتش، آسمان را از دود و زمین را از کف دریا آفریده است. ما را از خلقت خدایت آگاه بساز؟ پیامبر اکرم r در جواب آن‌ها هیچ نگفت تا این که خدای بزرگ جبرئیل u را با این سوره خدمت رسول خدا فرستاد.

---

[1]- ترجمه: «بگو: خداوند است كه يگانه است».

[2]- حسن است، ترمذی 3364، احمد 5 / 134، حاکم 2 / 540، طبری 38298 و واحدی 880، حاکم و ذهبی این را صحیح می‌شمارند، مدار این بر ابوجعفر رازی است او را یحیی ثقه می‌داند و احمد و نسائی قوی نمی‌دانند، غلاس می‌گوید: حفظ خوب ندارد و ابن حبان او را جرح کرده است. ترمذی 3365 از ابوعالیه به قسم مرسل روایت و این را صحیح‌تر می‌داند. «تفسیر بغوی» 2424 تخریج محقق.

[3]- ابویعلی 2044، طبری 38301 و واحدی 881 روایت کرده اند. در این اسناد مجالد بن سعید لین حدیث است اما می‌تواند به حدیث قبلی شاهد باشد. «تفسیر شوکانی» 3051 تخریج محقق.

[4]- ابن عدی 4 / 251 از ابن عباس روایت کرده است. ابن عدی احادیث ابوخلف را مضطرب می‌داند پس این اسناد ضعیف است. «تفسیر شوکانی» 3053 تخریج محقق.

[5]- تفسیر طبری، همان منبع، ج 30، ص 343.

[6]- تفسیر طبری، همان منبع، ج 30، ص 343.

[7]- طبری 38300 این مرسل است.

اوقات و حالت‌ها و مکان‌هایی که دعا در آن‌ها اجابت می‌گردد

اوقات و حالت‌ها و مکان‌هایی که دعا در آن‌ها اجابت می‌گردد[1]

1-    شب قدْر

2-    در دل شب

3-    بعد از نمازهای فرض

4-    میان اذان و اقامه

5-    ساعتی از هر شب

6-    هنگام اذان برای نمازهای فرض

7-    هنگام باریدن باران

8-    هنگام آماده شدن برای جهاد در راه خداوند

9-    ساعتی از روز جمعه

10-و ارجح‌ترین اقوال در مورد اوقات اجابت دعا، آخرین ساعت از ساعتهای عصر روز جمعه و چه بسا هنگام خطبه و نماز باشد.

11-هنگام نوشیدن آب زمزم با نیت پاک

12-در سجده

13-هنگام بیدار شدن در شب با دعای مأثور در این مورد

14-با داشتن وضو بخوابد سپس پاسی از شب بیدار گردد و دعا کند.

15- دعا نمودن با دعای: ﴿لا اله الاأنت سُبحنک انی کنتُ مِنَ الظَّلمین﴾.

16-دعا بعد از ستایش خداوند و درود بر پیامبرص در تشهد اخیر در نماز

17-فراخواندن خداوند به اسم اعظم او که هرگاه به آن فراخوانده شود اجابت کند و هرگاه به آن از او درخواست شود عطا نماید.[2]

18-دعای مسلمان برای برادر مسلمانش در غیاب وی

19-دعای روز عرفه در عرفه (مکه)

20-دعا در ماه رمضان

21-هنگام اجتماع مسلمانان در مجالس ذکر خداوند

22-هنگام دعا کردن در مصیبت و گرفتاری با این جمله‌ها: «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ، اللهُمَّ أْجُرْنِي فِي مُصِيبَتِي، وَأَخْلِفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا».

23-دعا در حالت روی آوری قلب بر خداوند و فزونی یافتن اخلاص

24-دعای مظلوم بر علیه آنکه به او ظلم کرده است.

25-دعای پدر برای فرزند و بر علیه فرزندش

26-دعای مسافر

27-دعای روزه‌دار تا هنگامی که افطار می‌کند

28-دعای روزه‌دار هنگام افطار

29-دعای نیازمند

30-دعای امام عادل

31-دعای فرزند نیکوکار برای والدینش

32-دعا بعد از وضو گرفتن با دعای مأثور درباره وضو

33-دعا بعد از رمی جمره (حج) کوچک

34-دعا بعد از رمی جمره میانه

35-دعا در درون کعبه و هر کسی در داخل حجر دعا و نماز خواند آن هم جزء بیت است.

36-دعا کردن بر روی کوه صفا

37-دعا بر روی کوه مروه

دعا در مشعرالحرام

---

[1]- به اصل کتاب مراجعه شود، ص 101-118.

[2]- به اسم اعظم خداوند در حدیث شماره 94، 95 و 96 از این کتاب نگاه شود.

معالجه غضب و خشم

معالجه غضب و خشم

درمان غضب و عصبانیت به دو صورت انجام می‌گیرد.

طریق اول: پیشگیری

 با اجتناب از اسباب غضب می‌توان از آن پیشگیری نمود.

 این اسباب عبارتند از: کبر و غرور، خودبزرگ‌بینی، فخرفروشی، طمع ناروا، شوخی بی‌مناسبت، مسخره و مزاح و امثال این‌ها.

طریق دوم: علاج غضب در هنگام وجود آن

در چهار نوع خلاصه و محدود می‌گردد:

1- پناه جستن به خداوند از شیطان رانده شده.

2- وضوء گرفتن.

3- تغییرحالت و موقعیتی که فرد خشمگین بر آن قرار گرفته است. مثلاً با نشستن و یا دراز کشیدن و یا بیرون رفتن و یا با قطع‌ کردن سخن حالت خود را تغییر دهد.

4- آنچه را که درباره ثواب و جزای خشم فرو خوردن در متون دینی آمده است و آنچه را که دربارة عذاب و خواری خشم آمده است به یاد بیاورد.[1]

---

[1]- آفات اللسان، ص 110-112، و الحکمة فی‌الدعوة إلی الله، ص 64-66، از نویسنده.

آداب دعا و اسباب اجابت

1-         اخلاص برای خداوند.

2-         دعا با حمد و ستایش خداوند آغاز گردد سپس با درود بر پیامبرص و ختم آن با درود بر او.

3-         قاطعیت در دعا و باور یقینی به اجابت آن.

4-         اصرارورزی در دعا و عدم شتاب.

5-         حضور قلب در دعا.

6-         دعا در آسایش و سختی.

7-         تنها از خداوند درخواست گردن.

8-         پایین آوردن صدا به طوری که بین پایین بودن و بالا بودن باشد. (خفض الصوت بالدعاء بين المخافتة والجهر)

9-         اعتراف به گناه و طلب استغفار از آن و اعتراف به نعمت و شکرگذاری بر آن.

10-       عدم تکلف در آوردن کلمات موزون در دعا.

11-       دعا  کردن با خشوع و زاری و امید و ترس.

12-       برگرداندن اموال و دارایی غصب شده به صاحبانش همراه با توبه.

13-       سه بار دعا کردن.

14-       رو به قبله بودن.

15-       بلند کردن دستها در دعا.

16-       وضوء داشتن هنگام دعا در صورت امکان آن.

17-       عدم تجاوز و تعدی در دعا.

18-       هرگاه دعا کننده برای دیگری دعا نمود دعا را برای خود شروع نماید.

19-       با اسماء حسنی و صفات عالیه خداوند و یا با کردار نیکی که خود به آن پرداخته است و یا با دعای مرد زنده‌ای که پیش او حضور دارد به خداوند متوسل شود.

20-       خوراک، نوشیدنی، و پوشش او از حلال باشد.

21-       به گناه و یا قطع صله رحم دعا نکند.

22-       امر به معروف و نهی از منکر نماید.

23-       دوری جستن از همة گناهان.

روزه‌های حرام

 

  1- روزة روز شک، سی‌ام‌ شعبان که صحبت از دیدن هلال رمضان می‌شود، اما به ثبوت شرعی نرسیده است. 

2- روز عید فطر.

3- روز عید قربان.

4- سه روز «ایام التشریق» 11، 12، 13 حج.

5- زن در حالت حیض و نفاس.

آداب روزه

 شخص مسلمان برای دستیابی بیشتر و بهتر به معنویات، لازم است که خود را کاملاً برای روزه‌داری آماده کند. با رعایت نکات زیر بهتر می‌توان این آمادگی را به دست آورد: 

1- آمادگی کامل برای روزه‌داری، یعنی به بهانه‌های مختلف مانند، تمارض، خود را به مریضی زدن، و با اظهار کسالت و ناراحتی خود را از نعمت روزه‌داری محروم ننمایند.

2- احکام و فقه روزه را دقیقاً فراگیرد، و در کلاس‌های درس که در شب‌های رمضان تشکیل می‌گردد شرکت نماید تا روش صحیح روزه‌داری را بداند و بدان عمل نماید.

3- اعتکاف و حضور در نمازهای پنج‌گانه و شرکت در تراویح و تلاوت قرآن و نماز قیام تا بهره‌های معنوی را کسب نماید.

4- حلم و بردباری که از اهداف مهم روزه است از اخلاق خود سازد و با کسی درگیر نشود و ناسزا نگوید.

5- اگر دشنام و ناسزایی شنید، جواب نگوید، زیرا شایستة روزه‌دار نیست که بد را به بدی پاسخ دهد، بلکه بگوید: من روزه‌ام.

6- غذای افطار برای فقرا، در حد توانایی‌اش فراهم نماید. در حدیث است: «هر کس فقیر روزه‌داری را افطار داد، مانند ثواب روزة او اجر دارد».

7- در نفقه دادن به خانواده آسان گیرد و دست باز داشته باشد، به شرطی که جنبة اسراف نداشته باشد. تا همة مردم این ماه مبارک را به شادی و بی‌نیازی بگذرانن 

سنت‌های روزه

 

برای روزه‌دار سنت است موارد زیر را رعایت نماید:

1- تناول غذای سحر و تأخیر در آن: هر چند دیرتر باشد بهتر است تا میان سحری و اذان صبح فاصله زیاد نباشد که به خواب رود و از نماز جماعت صبح محروم گردد.

2- تعجیل در فطر و شتابیدن برای افطار بعد از غروب کامل آفتاب.

3- افطار کردن بر چند دانه رطب یا خرما.

4- خواندن دعای افطار:

(اللهم لك صمت وبك آمنت وعليك توکلت وعلى رزقك أفطرت، ذهب الظمأ، وابتلّت العروق، وثبت الأجر إن شاءالله).

«خدایا، برای تو روزه گرفتن و به تو ایمان آوردم و بر توکل کردم و بر روزی تو افطار کردم. تشنگی از بین رفتن و رگ‌ها سیراب شد و به خواست خدا پاداش تثبیت شد».

5- پرهیز از چیزهایی که با اهداف روزه مغایرت دارد مانند: غیبت، خبرچینی، سخن بیهوده و... زیرا این اعمال در همه حالت حرام است و شایسته نیست شخص روزه‌دار ثواب عبادت روزه‌اش را با دروغ، غیبت، و... باطل و ناقص سازد.

6- احسان و صدقه دادن به خویشاوندان مستحق و همسایگان، فقرا، مسکینان و...

7- مشغولیت به کارهای نیک، دانش‌اندوزی، تلاوت قرآن، یاد خدا و صلوات بر پیامبر  و آل اطهار و یاران برگزیده و راستینش.

8- اعتکاف یا ماندن در مسجد به قصد طاعت و عبادت.

حکمت روزه

 

روزه عبادت بدنی است که شخص با نیت تقرب به درگاه خدا در طول روز شرعی «از فجر صادق تا مغرب» از کلیة چیزهایی که روزه را باطل می‌کند خودداری می‌ورزد.

روزه در واقع یک انقلاب درونی است که سازندگی دارد. در حقیقت روزه آن است که حکمت آن روشن باشد. روزة حقیقی آن است که تربیت جسمانی و روحانی را در بر داشته باشد. روح را پاک کند و نفس را آرام سازد. تن را سالم و روح را تقویت نماید. عزم و ارادة انسان را استوار نماید و بر صبر و بردباری او بیفزاید.

بارزترین حکمت روزه، نوع‌دوستی است تا به فکر تهیدستان و بینوایان و محتاجان و یتیمان و گرسنگان باشد، و برای رفع نیازشان بکوشد.

بدعت چیست

هرنوآوری در دین بدعت محصوب می شود

مصادیق بدعت عبارتند از